Pracownik zatrudniony na umowę o pracę jest zobowiązany do regularnego odprowadzania składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ich wielkość zależy od sumy wynagrodzenia, a wartość procentowa jest określona przepisami.
Składki na ubezpieczenia społeczne, tyczą się ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego. Niezależnie od tych składek występują jeszcze składki: na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy (FP), Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) oraz Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).
Wysokość i rodzaje składek
Wielkość składek na poszczególne rodzaje ubezpieczeń wynosi:
- wypadkowe 0,67-3,33%,
- rentowe - 6%,
- emerytalne - 19,52%,
- chorobowe - 2,45%
Składkom obowiązkowo podlegają:
- wykonujący wolny zawód, artyści, twórcy,
- pracownicy,
- prowadzący działalność gospodarczą,
- członkowie rodziny prowadzącego działalność jeśli z nim współpracują i zamieszkują
Do obowiązkowych składek należą: składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe. Składki te finansuje prowadzący działalność gospodarczą. Jeśli zatrudnia pracowników musi też za nich odprowadzać składki. W przypadku zatrudnionych, występują obowiązkowo wszelkie składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe). Podstawą do naliczania składek jest wynagrodzenie brutto zatrudnionego.
Płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych imienne raporty miesięczne, składkowe ZUS RCA lub ZUS RZA i świadczeniowe ZUS RSA, po upływie każdego miesiąca kalendarzowego, w okresie ustalonym dla rozliczania składek. Jest on też zobowiązany do przekazania ubezpieczonemu wszystkich informacji, które były zawarte w imiennych raportach miesięcznych, składanych przez płatnika do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dane te muszą być przekazane na piśmie w celu ich weryfikacji.
Koszty pracodawcy i pracownika
Ciężar ponoszenia składek jest podzielony pomiędzy pracownika i zatrudnionego (płatności składek za pracownika dokonuje pracodawca, ale składki te są odliczane z płacy pracownika). Pracownik finansuje: połowę składki na ubezpieczenie emerytalne (tj. 9,76%), w części ubezpieczenie rentowe (tj. 1,5%) oraz w całości składkę na ubezpieczenie chorobowe (tj. 2,45%).
Natomiast pracodawca finansuje: połowę składki na ubezpieczenie emerytalne (9,76%), w części ubezpieczenie rentowe (4,5%) oraz w całości składkę na ubezpieczenie wypadkowe (0,67-3,33%). W sumie, obciążenie z tytułu składek pracownika i pracodawcy w stosunku do płacy brutto wynosi (w zależności od stawki ubezpieczenia wypadkowego) 28,64-31,30%. Zapłacone składki podlegają odliczeniu od dochodu dla potrzeb opodatkowania podatkiem dochodowym. Oznacza to, że nie płaci się podatku od kwot składek (składki są odliczane przed obliczaniem zaliczki). W czasie urlopu wychowawczego i urlopu macierzyńskiego również pobierane są składki na ubezpieczenie społeczne. Składki te finansuje budżet Państwa.